Kościoły, meczety, zbory i miejsca religijne innych wyznań były od zawsze stałymi elementami krajobrazowymi głównych polskich miast. Funkcjonowały zgodnie ze swym przeznaczeniem i każdy był przyzwyczajony do ich ciągłego widoku. Świątynie wkomponowały się w krajobraz miast tak, jak w jego miejską strukturę wkomponowała się ludność napływowa. Czas prosperity architektury sakralnej przerwała nagle tocząca się wojna. Część z budynków podzieliła los kamienic i innych budynków mieszkalnych. Miasta zostały zrównane z ziemią poprzez ciągle trwające naloty bombowe. Po wojnie zaczęto odbudowywać zniszczone miasta, lecz nie udało się odtworzyć ich w takim stanie, w jakim były przed wybuchem wojny. Obecnie nadal natrafiamy na liczne miejsca kultu i nie należy do rzadkości widok modlących się w nich ludzi, lecz nie jest to już widok ludzi pełnych szczęścia. Odbudowa zabrała ogromne ilości czasu i pieniędzy. Część z dawnych mieszkańców miasta albo zginęła podczas nalotów, albo wyjechała za granicę. Tych, którzy zostali, nie ma kto już wspierać. Gmina Żydowska nie jest już tak dobrze rozwinięta i zorganizowana, jak przed wybuchem wojny. Nie ma dziś śladu po dawnych budowlach sakralnym. Dziś można tylko spotkać ich wierne kopie, zachowane w pamięci tych, którzy przeżyli i na tej podstawie skrupulatnie odbudowane. Przedwojenna rzeczywistość nie wróci już nigdy – nigdy nie będzie nam dane poczuć tego niesamowitego klimatu przedwojennego wystroju świątyni. Czas ma to do siebie, że jest najlepszy lekarstwem na każde zło. Pamięć pozostanie na zawsze, bo zostać musi, lecz czas uleczy jej negatywne skutki. Architektura sakralna będzie w Polsce zawsze kontynuowana, bowiem wynika to z bogatych tradycji naszego narodu. Żadna wojna nie zniszczy całkowicie tego, co wypracowywano przez wieki i o co przez długie wieki tak dobrze dbano. Prędzej czy później sakralne budownictwo będzie znów naszą narodową dumą, czego chce chyba większość mieszkańców naszego nadwiślańskiego kraju. Czas pokaże czy warto mieć nadzieję.
© Copyright by Zabytki architektury sakralnej 2010